عکاسی به مثابه داده ی علوم اجتماعی از نظر داگلاس هارپر (بخش اول)

تعداد بازدید : 1097
تاریخ انتشار : ۱۳۹۴/۹/۱۳
یک عکس مقادیر فوق العاده‌ای از اطلاعات را جمع آوری می‌کند؛ عکسی از یک رویداد اجتماعی که از اجزای مختلف شکل گرفته است و یا یک واقعیت اساسی پیچیده ممکن است لازم باشد تا با چندین صفحه متن توصیف شود.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

عکس از: Manuel Rivera-Ortiz - مزرعه تنباکو کوبا 2002

 

 

 

 

عکاسی به مثابه داده ی علوم اجتماعی از نظر داگلاس هارپر )بخش اول)

 

 

بهناز شعبان زاده

 

جامعه شناسی مطالعه‌ی جهانی است که ما درآن زندگی می‌کنیم و ما در جهانی زندگی می‌کنیم که در حال مشاهده کردن و دیدن هستیم؛ بنابراین طبیعی به نظر خواهد رسید که ما تصاویر جهان را به عنوان بخشی از روش و چگونگی مطالعه‌ی جامعه ثبت کنیم. روش‌های زیادی برای رهیافتن و نزدیک شدن به موضوع عکاسی به عنوان داده در علوم اجتماعی وجود دارد. جهت گیری داگلاس هارپر (Douglas Harper) برای انجام یک پژوهش کیفی به جای تجزیه و تحلیل نشانه شناختی از متون بصری، روشی عملگرایانه و با تمرکز بر کار میدانی می‌باشد.

 

از دید او پژوهش‌های  بصری نیز همانند سایر جنبه‌های تحقیق‌های کیفی، از طریق عملی بهتر قابل فهم است. این روش نمی‌تواند همانند پژوهش‌های پیمایشی یا تحلیل‌های آماری توصیف شده و آموزش داده شود. به عقیده‌ی هارپر ما با حوزه‌ای از جامعه شناسی روبه‌رو هستیم که علم به هنر نزدیک می‌شود.

 

هارپر شرح خواهد داد که چطور ویژگی‌های بخصوص عکاس بر کار میدانی در علوم اجتماعی تأثیر می‌گذارد. و همچنین اشکال مختلف جامعه شناسی بصری را  بیان می‌کند و امیدوار است تا جامعه شناسان این رهنمون‌ها را برای توسعه‌ی روش‌های پژوهش به کار گیرند.


ماهیت تصویر

 

اگرچه جامعه شناسی بصری می‌تواند از انواع مختلف بازنمایی بصری استفاده کند، داگلاس هارپر در مقاله‌ی خود تحت عنوان "عکاسی به مثابه داده ی علوم اجتماعی" صرفاً عکس را مورد مطالعه قرار می‌دهد. از نظر او عکس‌ها رایج‌ترین شکل جامعه شناسی بصری هستند، آنها خاصیت عجیب و غریبی دارند چرا که دارای خصلت دوگانه‌ای هستند به این معنا که در عین حال که  جهان را همانگونه که به نظر می‌رسد و بدون هیچ تفسیری ثبت می‌کنند، به طور همزمان این تفسیر با ذهنیت عمیق (عکاس) نیز همراه می‌باشد. هیچ روش دیگری برای ثبت و ضبط در جهان وجود ندارد که دارای این تناقض مضحک باشد، و هر چیزی که او در این مقاله در مورد روش‌های بصری می‌گوید در واقع کشمکش میان این دو ویژگی رقابتی از تصویر می‌باشد.

 

شاید این ضرب المثل که یک عکس ارزش هزار واژه را دارد در این مورد مناسب باشد. یک عکس مقادیر فوق العاده‌ای از اطلاعات را جمع آوری می‌کند؛ عکسی از یک رویداد اجتماعی که از اجزای مختلف شکل گرفته است و یا یک واقعیت اساسی پیچیده ممکن است لازم باشد تا با چندین صفحه متن توصیف شود.

 

یک متن هرگز با تصویر برابری نمی‌کند، اما تصاویر نیز هرگز به تنهایی و به طور کامل ارتباط لازم را ایجاد نمی‌کنند. اتصال سنتی تصاویر و متون طولانی، نوشتن شرح تصاویر می‌باشد در واقع متن کوتاهی هستند به طور خاص با تصاویر ارتباط دارند. در بسیاری از روش‌های علوم اجتماعی بصری از شرح متن‌ها برای پیوند متون و تصاویر استفاده می‌شود، اما شرح متن‌ها اغلب بخشی از فرآیندی هستند که در آن تصاویر به متن اضافه شده‌اند.

 

استفاده از عکاسی برای جمع‌آوری داده اولین نوع انسان شناسی و جامعه شناسی بصری بود. بهترین مثال این نوع پژوهش، اثر مارگریت مید و همسرش گرگوری بیتسون به نام شخصیت بالیایی (1942) است که در آن محققان از 759 عکس (منتخب از بین بیش از 25000 عکس گرفته شده در کار میدانی) استفاده کردند، تا تحلیل‌های قوم نگارانه‌ی خود را مورد پشتیبانی و  توسعه قرار دهند. زنجیره‌ای از عکس‌ها، تعاملات رفتاری روزمره و اجرای مناسک و آداب و رسوم اجتماعی بالیایی را نشان می‌دهند. این تصاویر شبیه کلیپ کوتاه ویدئویی می‌باشند (آنها چندین فیلم کوتاه هم تهیه کرده بودند). محققان همچنین از تصاویر برای بررسی فرهنگ مادی همچون منازل و تکنیک‌های کشاورزی استفاده کردند.



جامعه شناسان گاهی اوقات از تصاویر گرفته شده توسط عکاسان مستند استفاده می‌کنند تا درکشان را نسبت به تاریخ بسط و توسعه دهند. برای مثال، جامعه شناسان عکس‌های ژاکوب ریس (Jacob Riis) را برای مشاهده شرایط زندگی در شهرهای صنعتی در اوایل قرن بیستم، مطالعه می‌کنند. این جامعه شناسان اینگونه آغاز می‌کنند که چگونه صنعتی شدن و فقدان حمل و نقل عمومی به ازدحام جمعیت و سایر مسائل اجتماعی منجر می‌شود.

 

هارپر خود نیز از عکس‌های هوایی برای مطالعه‌ی ساختارهای مزارع پرورش دام استفاده کرده است. عکس‌های هوایی که او به وسیله‌ی یک هواپیمای کوچک گرفته است نشان داد که انواع مزارعی که وی از طریق سایر تجزیه و تحلیل‌ها بررسی کرده بود از چشم اندازهای هوایی متفاوت می‌باشد. دیدگاه وسیع عکس‌های هوایی نشان داده است که همه چیز چشم انداز طبیعی نخواهند داشت. از جمله چیدمان مزارع، نوع ساختمان‌ها و حتی شیوه‌های معین برداشت. در حالی که این تصاویر کاملا بدون ابهام نیست ولی به راحتی به یک نوع شناسی منجر شد که  می‌تواند در تجزیه و تحلیل ساختار و تغییر در سایر مزارع زراعی استفاده شود.

 

این نمونه‌ها نشان می‌دهد که جامعه شناسی بصری شامل گرفتن عکس‌هایی با موضوعات جامعه شناختی، و گاهی ایجاد تطابق این تصاویر با تجزیه و تحلیل متنی می‌باشد. به این ترتیب جامعه شناسی بصری می‌تواند نسبتاً آسان باشد. این شکل از جامعه شناسی بصری عمدتاً به واسطه‌ی ارتباط اش با جامعه شناسی تجربی و عکاسی مستند، انتقادهایی را متحمل شده است.

 

بخش اعظم انتقادها از جانب پست مدرنیسم به این دلیل است که معتقدند جامعه شناسی تجربی و عکاسی مستند در خدمت اثبات وجود یک واقعیت عینی می‌باشد و ابزاری برای اندازه‌گیری این واقعیت هستند. در حالی که بنا بر استدلال پست مدرنیست‌ها، واقعیت مبنای مبهمی دارد، و عکس‌ها نیز مانند همه‌ی سوابق و تجارب زندگی، بیانیه‌هایی ذهنی هستند نه اسناد و مدارکی عینی. جامعه شناسی بصری و به خصوص عکاسی مستند به طرز جالبی، ایدئولوژی خود را در پشت نقاب عینیت گرایی کاذب پنهان کرده است. هارپر معتقد است که این انتقاد درست می‌باشد، اما بر این باور است که این انتقاد پیش فرض‌های جامعه شناسی تجربی و بصری را باطل نمی‌کند. بلکه آن را تکمیل می‌کند. اگر ما از چگونگی ساخته شدن عکس مطلع باشیم، می‌توانیم به طور موفقیت آمیزی از آن استفاده کنیم. بنابراین او بحثش را اینطور ادامه می‌دهد که چطور جنبه‌های فنی و اجتماعی در معنای عکس‌ها تأثیر می‌گذارد، و به همین منوال چطور ممکن است در پی یک روش بصری علوم اجتماعی تحت تأثیر قرار بگیرد.

 

 ساختار اجتماعی تصویر

 

عکس دارای ساختاری اجتماعی است، به این معنا که موقعیت اجتماعی عکاس و سوژه نقش مهمی را در ایجاد عکس بازی می‌کنند. برای مثال مجموعه‌ی عکس‌های هارپر برای تحقیق مزارع پروش دام شامل حدود 40 تصویر گرفته شده توسط یک عکاس زن (شارلوت بروکس) و 70 تصویر گرفته شده به وسیله‌ی چند عکاس مرد بود. مقایسه‌ی عکس‌ها بر اساس جنسیت عکاس در این پژوهش بسیار شگفت آور بود. کار زنان زارع چه در بخش‌های تولیدی و چه در بخش مراقبت، تأمین امور خانه و مراقبت از کودکان تا حد زیادی از دید عکاسان مرد پنهان بود. در عوض عکس‌های بروکس بسیاری از این موارد استثنا را پوشش می‌داد. معنای این امر این است که اگر ما به یک مجموعه از این عکس‌ها به عنوان سندی از زندگی در مزارع در طول دوره‌ی جنگ جهانی دوم توجه کنیم، در واقع با تصویر ناقصی از این دوره مواجه هستیم. در حقیقت این عکس‌ها، نتیجه‌ای از ساختار اجتماعی نوعی زنانه و مردانه در سال 1940 در آمریکا می‌باشند.

 

دانشمندان علوم اجتماعی باید به دلایل مختلف از ساختار اجتماعی تصاویر مطلع باشند. در واقع باید اذعان داشت عکاسی تجسمی از روابط نابرابر است که بخشی از اغلب فعالیت‌های پژوهشی می‌باشد. هارپر اینطور بیان می‌کند که: "من می‌توانم برای وارد شدن به دنیای افراد فقیر به طور موقتی در خیابان زندگی کنم و از چیزهایی که با آنها مواجه می‌شوم عکس بگیرم، ولی افراد بی خانمان نمی‌توانند وارد زندگی رئیس دانشگاه من شوند و از آن عکس بگیرند." این بحثی است که منجر به رها کردن عکاسی توسط بسیاری از دانشمندان و پژوهشگران علوم اجتماعی می‌شود، اما برای برخی دیگر این مطلب به عنوان آگاهی هشدار دهنده‌ایی است که باید به ما کمک کند تا بر تفاوت‌های اجتناب ناپذیر قدرت محقق و سوژه غلبه کنیم.

 


منبع:

 


Harper, Douglas (2004).  Photography as Social Science Data. In Uwe Flick, Ernst v. Kardorff & Ines Steinke (Eds.), A Companion to Qualitative Research (pp.231-236). London: Sage.

 

برگرفته از سایت:

 

www.anthropology.ir

 

 

www.zoomaks.com

منبع :
ارسال نظر
نام :
ایمیل :
متن نظر :
ارسال نظر
نظرات کاربران
میزان اهمیت
ایمیل
توضیحات
ارسال